Grote overzichtsstudies stellen de schadelijkheid van onbewerkt rood vlees vast met lage zekerheid. Bewerkt en onbewerkt vlees zijn twee verschillende categorieën die je uit elkaar moet trekken.
Grote overzichtsstudies classificeren onbewerkt rood vlees als schadelijk met lage zekerheid. Dat is fundamenteel anders dan bewijs dat het schadelijk is.
Ik eet dagelijks ongeveer 400 gram rood vlees. Dus toen ik weer eens hoorde dat rood vlees slecht is voor je hart, dacht ik: dat ga ik uitzoeken tot op het bot.
Wat ik tegenkwam: grote overzichtsstudies stellen de schadelijkheid van onbewerkt rood vlees vast met lage zekerheid. Dat klinkt als een detail, maar het is het verschil tussen een conclusie en een vermoeden. Lage zekerheid betekent niet dat het bewezen veilig is, maar het betekent ook niet dat het bewezen schadelijk is. Die twee richtingen zijn allebei open.
Twee grote analyses laten dit zien. Een panel van het NutriRECS-consortium beoordeelde in 2019 vijf systematische reviews en adviseerde de huidige vleesconsumptie voort te zetten, met een zwakke aanbeveling op bewijs van lage zekerheid. Een Burden of Proof-studie in Nature Medicine uit 2022 vond zwak bewijs voor een verband tussen onbewerkt rood vlees en onder meer dikkedarmkanker en ischemische hartziekte, en geen bewijs voor een verband met beroerte. Eerlijk erbij: beide conclusies zijn zelf omstreden, er kwam stevige kritiek van andere voedingsonderzoekers. Dat ondergraaft mijn punt niet, want mijn punt is juist dat het bewijs zwak is en het veld verdeeld.
Ik las het boek van Georgia Ede, in het Nederlands uitgegeven als 'Heel je hoofd' (eerste druk 2024). Haar analyse laat zien dat er voor het carnivore dieet als schadelijk geen bewijs bestaat, of bewijs met heel lage zekerheid. Terwijl bij veel andere eetpatronen dat bewijs er wel is. Dat zette mij ertoe om bij mezelf te gaan onderzoeken wat er werkelijk aan de hand is, in plaats van klakkeloos aan te nemen wat anderen zeggen.
Bewerkt en onbewerkt vlees worden in onderzoek en in de volksmond vaak op één stapel gegooid. Dat is een fundamentele fout: voor bewerkt vlees is het bewijs van schade steviger.
Dit is het punt waar de meeste discussies over rood vlees mank gaan: bewerkt en onbewerkt vlees zijn twee verschillende categorieen. Die heb je echt uit elkaar te trekken.
Een grote meta-analyse van Harvard uit 2010 laat het verschil concreet zien. Voor bewerkt vlees, denk aan worst, salami, vleeswaren uit een zak, vonden de onderzoekers een significant hoger risico op coronaire hartziekte: ongeveer 42 procent hoger per 50 gram per dag. Voor onbewerkt rood vlees, een stuk rundergehakt, een biefstuk, een ribeye, vonden ze geen significant verband, zelfs niet per 100 gram per dag. Toch worden beide in een adem genoemd als 'rood vlees is slecht'. Zo werkt het niet.
Een vervolgpublicatie wijst ook de waarschijnlijke boosdoener aan. Het natriumgehalte ligt in bewerkt vlees ongeveer vier keer zo hoog, en dat verklaart naar schatting twee derde van het risicoverschil. Het is dus vooral de bewerking, met het zout en de conserveringsmiddelen, en niet het rode vlees zelf.
Ik eet elke dag grasgevoerd, onbewerkt rood vlees en blijf bewust weg van bewerkte vleeswaren. Dat onderscheid is geen semantiek, het is de kern van een eerlijke analyse.
Als je dagelijks visolie slikt en regelmatig vette vis eet, is het verschil in omega 3 tussen grasgevoerd en graangevoerd vlees verwaarloosbaar klein ten opzichte van je totale inname.
Hier dacht ik het lang fout. Ik at grasgevoerd vlees met als belangrijkste reden de omega 3/omega 6-balans. Grasgevoerd bevat meer omega 3 en minder omega 6 dan graangevoerd, dat klopt. Maar ik had de verhoudingen nooit doorgerekend.
Ik slik dagelijks visolie en eet twee keer per week wildgevangen vis. Mijn omega 3-inname zit daarmee op ongeveer 3000 milligram per dag. Het verschil in omega 3 tussen een portie grasgevoerd versus graangevoerd onbewerkt vlees is, zeker voor de onderzoekers, niet volledig vastgesteld, maar de verhouding die je ziet is ruwweg 15 milligram. Aan de ene kant van de weegschaal staat een pan visolie voor 3000 milligram, aan de andere kant zet je in plaats van grasgevoerd vlees, graangevoerd vlees. Ja, dan maakt dat echt nagenoeg niks uit.
Dat betekent niet dat ik stop met grasgevoerd. Ik blijf er bewust voor kiezen, maar om een andere reden: de bredere voedingswaarde. Ik dacht oprecht dat ik grasgevoerd vlees at vanwege de omega 3/omega 6-ratio. Dat bleek voor mijn situatie een verkeerde aanname. Dat is precies de reden dat ik alles uitzoek tot op het bot, want alles wat ik hoor blijkt niet altijd te kloppen zoals ik dacht.
Ik laat mijn LDL, ApoB en omega 3/omega 6-balans testen via bloedprikken. Dit zijn mijn eigen metingen als één persoon, geen bewijs voor wat jij moet doen.
Ik ben gewoon maar één persoon. Dat zeg ik niet als bescheidenheidsklap, maar als feitelijke beperking van wat mijn data kan zeggen. Eén meting, bij één lichaam, onder één set omstandigheden. Het zegt helemaal niks over wat jij moet doen. Het zegt zelfs niets over of mijn manier van carnivoor eten optimaal is.
Wat het wél laat zien: of ík met dit dieet gezond kan leven en mijn training kan bevorderen. Dat is de vraag die ik aan het beantwoorden ben.
Concreet heb ik bloed laten prikken voor een omega 3/omega 6-balanstest. Daarnaast komt er een test binnen voor LDL en ApoB, twee markers die in het debat over rood vlees en hartziekten centraal staan. Zodra de resultaten er zijn, deel ik ze op Vlees & Bot, inclusief de meetmethode en de beperkingen ervan. Natte-vingerwerk-niveau of niet, het zijn gewoon mijn meetresultaten. En ik ben beu om alles klakkeloos aan te nemen van anderen.
Mijn basis is dagelijks grasgevoerd rood vlees, twee keer per week wildgevangen vis en visolie. Daar voeg ik een aantal supplementen aan toe die ik bewust niet als permanent zie.
Dit is mijn nulmeting, de plek waar ik nu sta. Ik deel het zo concreet mogelijk, zodat je de context hebt voor de metingen die volgen.
Elke dag eet ik grasgevoerd, onbewerkt rood vlees, ongeveer 400 gram. Twee keer per week wildgevangen vis. Dagelijks visolie voor een totale omega 3-inname van ongeveer 3000 milligram. Elke dag harde kaas voor calcium.
Daarnaast slik ik momenteel vitamine C, magnesium en elektrolyten. Vitamine C is 100 procent suppletie, want dat komt uit planten, dat is eerlijk om te benoemen. Heel soms gebruik ik rauwe honing. Dat maakt mijn protocol op dit moment animal-based in de brede zin, niet volledig carnivoor in de strikte definitie. Ik werk eraan om de suppletie zo veel mogelijk te vervangen door dierlijke bronnen. Daarover later meer.
Alle metingen, ook mijn gewicht van 85,9 kilo van vanmorgen, staan op Vlees & Bot. Transparant en terug te lezen.
Grote overzichtsstudies stellen de schadelijkheid van onbewerkt rood vlees vast met lage zekerheid. Dat is fundamenteel anders dan een bewezen verband. Voor bewerkt vlees, zoals worst en vleeswaren, is de zekerheid van schade beduidend hoger. Die twee categorieën moet je uit elkaar trekken voordat je conclusies trekt.
Grasgevoerd vlees heeft een betere omega 3/omega 6-verhouding dan graangevoerd, maar de absolute hoeveelheid omega 3 in vlees is klein. Als je dagelijks visolie slikt en regelmatig vette vis eet, is het verschil tussen grasgevoerd en graangevoerd onbewerkt vlees verwaarloosbaar ten opzichte van je totale omega 3-inname.
LDL is een bekende cholesterolmarker die vaak stijgt bij hoge vetinname. ApoB meet het totale aantal atherogene deeltjes in het bloed en geldt in recent onderzoek als nauwkeurigere voorspeller van hartziekte-risico. Beide markers zijn relevant om te volgen als je dagelijks veel rood vlees eet.
Op basis van mijn eigen ervaring: ik verloor binnen zes maanden na de start van carnivoor eten van 85 naar 79 kilo, terwijl mijn trainingsprestaties omhooggingen. Dat is één meting bij één persoon. Of het voor jou werkt is iets wat jij zelf moet uitzoeken, maar de combinatie is voor mij positief geweest.
Alle metingen, gewicht, bloedwaardes en de context ervan publiceer ik op Vlees & Bot. De omega 3/omega 6-balanstest en de LDL/ApoB-meting worden gedeeld zodra de resultaten er zijn, inclusief de meetmethode en de beperkingen.
De studies die onbewerkt rood vlees aanpakken, doen dat blijkbaar met 'lage zekerheid', terwijl de categorie 'rood vlees' bewerkt en onbewerkt gewoon op één hoop gooit. Hebben jullie dat onderscheid eerder gezien in adviezen die jullie kregen van een arts, diëtist of in de media, of wordt het altijd als één ding behandeld?